Στις 17 Μαΐου 1967, δηλαδή λίγες μέρες μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου, στη Γενική Ασφάλεια φθάνει μια σημαντική πληροφορία, προερχόμενη ασφαλώς από το δίκτυο των πληροφοριοδοτών της: ο γνωστός αγωνιστής δικηγόρος εκ Νάξου καταγόμενος, Νικηφόρος Μανδηλαράς -φίλος και συνεργάτης του Ανδρέα Παπανδρέου, πολιτευτής του ΠΑΜΕ το 1961 και μετά στέλεχος της Ένωσης Κέντρου και κυρίως πρωταγωνιστής στην υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ ως συνήγορος υπεράσπισης, αλλά και σε υποθέσεις που αφορούσαν διώξεις δημοκρατικών πολιτών στη δεκαετία του '60- βρισκόταν στη Ρόδο. Προφανής σκοπός του ήταν να διαφύγει στην Κύπρο και από εκεί προς κάποια χώρα της δυτικής Ευρώπης, πιθανόν την Ιταλία ή τη Γαλλία.

Η πληροφορία αναστάτωσε τα υψηλόβαθμα χουντικά κλιμάκια, καθώς η φυγή του Μανδηλαρά στο εξωτερικό θα δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα στο καθεστώς, κυρίως στον τομέα της πληροφόρησης της διεθνούς κοινής γνώμης. Επιπλέον, μια σύλληψη του Μανδηλαρά θα λειτουργούσε εκφοβιστικά και αποτρεπτικά σε όσους είχαν αρχίσει να σχεδιάζουν την αντίσταση στο χουντικό καθεστώς. Κατόπιν αυτών, η κινητοποίηση των μηχανισμών της χούντας ήταν άμεση και ο στόχος σαφής: να συλληφθεί ο Μανδηλαράς. Είναι μάλιστα εξαιρετικά πιθανόν ο στόχος να μην ήταν ακριβώς η σύλληψη, αλλά η εξόντωση, σκηνοθετημένη βεβαίως κατάλληλα, διότι η φυλάκιση του Μανδηλαρά θα δημιουργούσε νέα σοβαρά προβλήματα στο καθεστώς. Έτσι ήταν λογικό ο στόχος να ήταν εξ αρχής η δολοφονία του.

Ο Μανδηλαράς γνώριζε καλά πως κινδύνευε. Αυτό συνάγεται τόσο από τις πληροφορίες που δίνουν οι συνεργάτες του όσο και η σύζυγός του Άσπα Μανδηλαρά. Συνάγεται όμως ασφαλώς και από τις ίδιες τις κινήσεις του. Ελάχιστες μέρες μετά το πραξικόπημα φροντίζει να κρυφτεί για να φύγει στο εξωτερικό. Προφανώς η στάση του στην υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ και η γνώση του γύρω από το συνωμοτικό τρόπο λειτουργίας των χουντικών αξιωματικών τον είχαν μετατρέψει σε στόχο της χούντας. Έτσι ο Μανδηλαράς αποφασίζει να φύγει στην Κύπρο με πλοίο, φοβούμενος προφανώς για την ίδια τη ζωή του.

Τα γεγονότα, όπως ακριβώς τα ξέρουμε από τη δίκη που έγινε, αλλά κυρίως από τις μαρτυρίες και τη σχετική έρευνα των ανθρώπων που ήταν κοντά στον Μανδηλαρά, εξελίχθηκαν ως εξής: Ο Μανδηλαράς αποφασίζει αμέσως μετά το πραξικόπημα να φύγει στο εξωτερικό. Άγνωστο πώς, επιβιβάζεται κρυφά στις 17 Μαΐου στο πλοίο VITA-R με προορισμό την Κύπρο, αφού προηγουμένως έχει συνεννοηθεί με τον καπετάνιο Πέτρο Πόταγα. Όπως έγινε φανερό εκ των υστέρων, η πληροφορία πως ο Μανδηλαράς φεύγει με το συγκεκριμένο πλοίο για το εξωτερικό έφτασε στην ΚΥΠ, άγνωστο από πού. Πιθανόν και από τον ίδιο τον καπετάνιο, ο οποίος ίσως έπαιζε διπλό παιχνίδι, χωρίς φυσικά αυτό να είναι βέβαιο.

Το σίγουρο είναι πως στις 22 Μαΐου οι λιμενικές αρχές της Ρόδου, οι οποίες έχουν ειδοποιηθεί πως κάποιος δραπέτης αναζητείται στις ακτές της Ρόδου, ανακαλύπτουν στην παραλία Γενναδίου το πτώμα του Νικηφόρου Μανδηλαρά. Τι μεσολάβησε λοιπόν από την αναχώρηση του Μανδηλαρά από του Σκαραμαγκά, στις 17 Μαΐου, μέχρι το θάνατό του και την ανεύρεση του πτώματος τη Δευτέρα, 22 Μαΐου;

Η επίσημη εκδοχή των χουντικών αρχών είναι πως ο Μανδηλαράς προσπάθησε να εγκαταλείψει το πλοίο και, κολυμπώντας, να αποφύγει τη σύλληψη. Για το σκοπό αυτό ο καπετάνιος Πέτρος Πόταγας τον έριξε στη θάλασσα με σωσίβιο, πλην όμως ο Μανδηλαράς τραυματίστηκε στο κεφάλι την ώρα που πηδούσε από το πλοίο, πνίγηκε και ακολούθως η θάλασσα έβγαλε το πτώμα του στις ακτές της Ρόδου. Ο ιατροδικαστής Καψάσκης έκανε και τη σχετική έκθεση που επιβεβαίωνε τον πνιγμό, ο καπετάνιος Πέτρος Πόταγας δικάστηκε μερικούς μήνες μετά και καταδικάστηκε για ανθρωποκτονία εξ αμελείας και έτσι η υπόθεση Μανδηλαρά έκλεισε.

Ωστόσο τα πράγματα δεν έγιναν ακριβώς έτσι. ―Η μάλλον δεν έγιναν καθόλου έτσι. Το σενάριο των αρχών είχε πολλά κενά. Κατ' αρχάς το πτώμα του Μανδηλαρά βρέθηκε στην ακτή σε απόσταση περίπου 12 μέτρων από το κύμα. Όμως είναι αδύνατον η θάλασσα να πετάξει σε τέτοια απόσταση ένα ανθρώπινο σώμα, εκτός και έχει τεράστιο κύμα, αν δηλαδή φυσάει άνεμος 9 με 10 Μποφόρ, πράγμα που δεν συνέβαινε τις μέρες εκείνες που δεν υπήρχε ούτε καν ελαφρός κυματισμός. Το δεύτερο ζήτημα προκύπτει από τις φωτογραφίες του νεκρού Μανδηλαρά, όπου φαίνεται καθαρά πως έχει χτυπήματα στο κεφάλι και μια τρύπα στο στέρνο. Τρίτον, αναφέρεται πως κατά την ανεύρεση του πτώματος έτρεχε αίμα από το αυτί, πράγμα αδύνατον εάν έχει μεσολαβήσει πνιγμός. Τέταρτον, η έκθεση των γιατρών που εξέτασαν το νεκρό δεν υπεβλήθη αμέσως, αλλά αρκετές μέρες μετά, αφού στο μεταξύ είχε καταφθάσει ο Καψάσκης, ειδικά προσκληθείς από το εξωτερικό. Και πέμπτον, είναι εξαιρετικά απίθανο, ένας νέος άντρας σαν τον Μανδηλαρά, με τέτοια σωματική διάπλαση, να μην καταφέρει με ευκολία να πηδήξει από ένα σχετικά μικρό πλοίο στην ήρεμη θάλασσα και να κολυμπήσει με ασφάλεια ως την ακτή, αλλά αντίθετα να τραυματιστεί και να πνιγεί.

Αυτά είναι τα αρχικά ερωτήματα που δείχνουν πως το σενάριο της Ασφάλειας δεν ήταν καθόλου πειστικό και πως ο Μανδηλαράς στην πραγματικότητα δολοφονήθηκε, αφού εν τω μεταξύ είχε βγει σώος στις ακτές της Ρόδου. Αλλά και πέραν τούτων, υπάρχουν σοβαρές προσωπικές μαρτυρίες ανθρώπων που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο ενεπλάκησαν στην υπόθεση και τεκμηριώνουν τη δολοφονία. Η σοβαρότερη από αυτές τις μαρτυρίες είναι του δικηγόρου Γιώργου Χιωτάκη, από τη Ρόδο, φίλου του Μανδηλαρά, δημάρχου Ρόδου το 1964 και πολιτευτή επίσης της Ένωσης Κέντρου, βουλευτή αργότερα Δωδεκανήσου του ΠΑΣΟΚ (1981-1989). Σύμφωνα λοιπόν με τη μαρτυρία του Χιωτάκη, κάποιος χωρικός τον πλησίασε στις 18 Μαΐου μέσα στο Δικαστικό Μέγαρο της Ρόδου και του είπε πως του μεταφέρει μήνυμα του Μανδηλαρά ότι θέλει να τον δει και ότι κρύβεται στην παραλία της Λάρδου. Την επομένη ο Χιωτάκης, που στο μεταξύ δεν είχε πάρει απάντηση στο μήνυμα που μετέφερε ο χωρικός στον Μανδηλαρά να ορίσει τόπο συνάντησης, αποφάσισε να ψάξει μόνος του, να τον αναζητήσει. Στη διαδρομή με το αυτοκίνητο τον παρακολουθούσαν άντρες της Ασφάλειας και έμαθε επίσης ότι οι αρχές αναζητούν κάποιο δραπέτη. Αφού ο Χιωτάκης επέστρεψε σπίτι του χωρίς να βρει τίποτα, έπειτα από 2 μέρες, στις 21 Μαΐου οι εφημερίδες έγραφαν πως «πτώμα αγνώστου ανδρός εξεβράσθη στην παραλία Γενναδίου».

Ο Χιωτάκης ήρθε αμέσως σε επαφή με την Ένωση Δημοκρατικών Δικηγόρων Ελλάδας και τον πρόεδρό της, τον Βαγγέλη Γιαννόπουλο, ο οποίος τον ενημέρωσε πως έρχονται στη Ρόδο ο Γρηγόρης Κασιμάτης -μετέπειτα βουλευτής του ΠΑΣΟΚ- και ο Αχιλλέας Αποστόλου. Οι τρεις δικηγόροι κατάφεραν να δουν στο νεκροθάλαμο του Κρατικού Νοσοκομείου Ρόδου το πτώμα του Μανδηλαρά και διαπίστωσαν εμβρόντητοι πως ήταν κατακρεουργημένο: «Μπροστά μας ανάσκελα, γυμνός από τη μέση και επάνω, με το μισό κρανίο και το μισό πρόσωπο μελανό και μια τρύπα στο ύψος του αριστερού μαστού, έκειτο νεκρός ο Νικηφόρος Μανδηλαράς».

Η συνέχεια ήταν αναμενόμενη. Το χουντικό καθεστώς κουκούλωσε την υπόθεση της δολοφονίας του Νικηφόρου Μανδηλαρά, έκανε βιαστικά την κηδεία, έκανε μια στημένη ιατροδικαστική έκθεση και μια στημένη δίκη και καταδίκασε τον καπετάνιο Πέτρο Πόταγα για ανθρωποκτονία εξ αμελείας σε δώδεκα μήνες. Η τύχη όμως του Πόταγα ήταν παράξενη, καθώς έφυγε για τη Νότια Αφρική οικογενειακώς και εκεί σκοτώθηκε σε τροχαίο δυστύχημα! Έγιναν κατά τη μεταπολίτευση προσπάθειες για την αναψηλάφηση της υπόθεσης, πλην όμως δεν κατέστη δυνατή η επανάληψη της δίκης. Το θέμα της δολοφονίας Μανδηλαρά έκλεισε έτσι οριστικά και άδοξα. Ίσως καλύτερα από κάθε τι να αποδίδει την ουσία της υπόθεσης η σύζυγος του Μανδηλαρά Άσπα, σε συνέντευξή της στον «Κυριακάτικο Ριζοσπάστη» στις 18.4.2003: «Δεν μπορείς να ξέρεις ποιος όπλισε μέσα στο σκοτάδι το χέρι του δολοφόνου. Αυτό δεν θα το μάθουμε ποτέ. Ξέρετε εσείς ποιος απ' όλους που χτυπούσαν τον Τσαρουχά έδωσε το μοιραίο χτύπημα;.. Ξέρετε ποιος ήταν ο φυσικός αυτουργός στη δολοφονία της Αγγλίδας δημοσιογράφου Αν Τσάπμαν;.. Κάποιοι αποφασίζουν και κάποιοι αναλαμβάνουν την εκτέλεση. Είναι λίγοι, ώστε το μυστικό να 'ναι καλά ασφαλισμένο. Το σύνολο της ευθύνης το έχουν οπωσδήποτε οι δικτάτορες. Αν υπήρχαν κάποιοι άλλοι πίσω από αυτούς; Υπήρχαν τα νήματα από την εποχή του ΙΔΕΑ. Άλλωστε η Ελλάδα έχει καταγράψει πολλές δικτατορίες στην ιστορία της. Πραγματικά δεν εμφανίστηκαν στο στερέωμα σαν κομήτες οι δικτάτορες...».

O Νικηφόρος Μανδηλαράς (1928-1967), δικηγόρος και πολιτικός, γεννήθηκε στη Νάξο. Σπούδασε στη Νομική Σχολή Αθηνών, εργαζόμενος συγχρόνως για να καλύπτει τα έξοδα παραμονής του στην Αθήνα. Μετά το τέλος των σπουδών του εργάστηκε αρχικά στο γραφείο του ποινικολόγου Γ.Β. Μαγκάκη και στη συνέχεια άνοιξε δικό του γραφείο. Ασχολήθηκε συστηματικά με την υπεράσπιση πολιτών που διώκονταν κυρίως για την πολιτική τους δράση και ίδρυσε, μαζί με τον Ευάγγελο Γιαννόπουλο και τον Σταύρο Κανελλόπουλο αλλά και άλλους δικηγόρους, την Ένωση Δημοκρατικών Δικηγόρων Ελλάδας.

Η ένωση αυτή πρωταγωνίστησε σε όλες τις δικαστικές και πολιτικές μάχες της εποχής, όπως στην υπόθεση Λαμπράκη. Ο Μανδηλαράς αναμίχθηκε ενεργά στην υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ αναλαμβάνοντας την υπεράσπιση των κατηγορουμένων, ενώ είχε και ενεργό πολιτική δράση στο πλευρό του Γεωργίου και του Ανδρέα Παπανδρέου κατά την περίοδο της κρίσης του Ιουλίου του 1965 και τη σύγκρουση πρωθυπουργού-βασιλιά. Ετοιμαζόταν να πολιτευτεί με την Ένωση Κέντρου στις εκλογές που είχαν προκηρυχθεί για το Μάιο του 1967, αλλά δεν έγιναν ποτέ, λόγω του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου 1967. Ο Νικηφόρος Μανδηλαράς, προσπαθώντας να διαφύγει από την Ελλάδα, συνελήφθη εν πλω, δολοφονήθηκε και το πτώμα του βρέθηκε στις ακτές της Ρόδου, στις 20 Μαΐου 1967.

Του ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΔΙΑΜΑΝΤΗ, ιστορικού
Πηγή : http://www.kykladesnews.gr


Τη συμβολική αυτή επέτειο τιμά ο Σύλλογος Κορωνιδιατών Νάξου, που εδρεύει στην Αθήνα (η Κόρωνος είναι το χωριό της Νάξου ,στο οποίο γεννήθηκε ο Μανδηλαράς). Προλογίζουν οι: Γιάννης Σιδερής και Έφη Παπακωνσταντίνου. Χαιρετισμοί:Προέδρου Συλλόγου Κορωνιδιατών Νάξου Μανώλη Μουτσόπουλου, Προέδρου της Ο.Ν.Α.Σ(Ομοσπονδία Ναξιακών Συλλόγων),Αντώνη Χωριανόπουλου και του Δημάρχου Γαλατσίου Κυριάκου Τσίρου. Θα ακολουθήσει προβολή ταινίας από τη ζωή και τη δράση του Νικηφόρου Μανδηλαρά. Στο χώρο της εκδήλωσης θα λειτουργήσει έκθεση στοιχείων με αναφορές στον Ν.Μανδηλαρά. Η εκδήλωση θα γίνει στις 25 Μαΐου, στις 7μμ, στο Πνευματικό Κέντρο τουΔήμου Γαλατσίου(Ιπποκράτους & Αρχιμήδους 2) , με ομιλητές τους Μανώλη Γλέζο και Γ.-Β. Μαγκάκη. Ο πρώτος θα μιλήσει με θέμα: Ο Νικηφόρος Μανδηλαράς και τα Ναξιακά προβλήματα και ο δεύτερος με θέμα: Ο Νικηφόρος Μανδηλαράς και τα δημοκρατικά δικαιώματα, χθες και σήμερα.
Όλοι καλούνται να δώσουν το "παρών" στην εκδήλωση μνήμης και τιμής για τον πρόωρα και άδικα χαμένο αλλά και πολλά υποσχόμενο κοινωνικό και πολιτικό αγωνιστή,τον λαμπρό δικηγόρο και δημοσιογράφο. Στο χώρο της εκδήλωσης θα υπάρχει έκθεση με τεκμήρια από τη ζωή και δράση του Νικηφόρου Μανδηλαρά.

Περισσότερα για τη ζωή και το έργο του Νικηφόρου Μανδηλαρά
μπορείτε να βρείτε στο Σύλλογο Κορωνιδιατών Νάξου.

Κρίσσης 83, 11364 - Άνω Κυψέλη.
Τηλ : 210 8655438, Φαξ : 2108674914